Virtual Boy: de gemiste kans

Nintendo heeft in zijn bestaan heel wat succesvolle consoles op de markt gebracht. Dankzij het Nintendo Entertainment System, de Super NES en de Gameboy vestigde het Japanse bedrijf zich als de marktleider van de console- en handheld-industrie. Helaas bleek niet alles wat Nintendo aanraakte in goud te veranderen: de Nintendo Virtual Boy werd na teleurstellende verkopen van de markt gehaald.

In 1992 vond Nintendo dat de succesvolle Gameboy zijn beste tijd had gehad. Ze gingen op zoek naar een opvolger voor deze handheld, die Nintendo zoveel had opgebracht. Hier zette de Japanners niet de minste op: de geestelijk vader van de Gameboy, Gunpei Yokoi, ontdekte potentieel in een nieuwe ontwikkeling van Reflections Systems. Het concept van dit Amerikaanse bedrijf gebruikte twee afzonderlijke beeldschermen om de illusie van diepte te creëren. Nintendo kocht de rechten op en ging snel aan de slag om de volgende stap in de videogame-evolutie te zetten.

Virtual Reality?

Omdat de Virtual Boy twee verschillende beelden afgeeft aan de ogen, kon het geen traditioneel console worden die op de TV werd aangesloten. Het ontwerp richtte zich daarom op een helm of uitgebreide 3D-bril. De console viel niet onder de noemer Virtual Reality, omdat het apparaat geen bewegingen van het hoofd registreerde. Hier kwam het idee uit voort om de console op een statief te plaatsen, zodat deze niet aan het hoofd van de speler bevestigd moest worden.


Het 3D-beeld werd gebracht in rood-zwart, iets wat niet door iedereen in dank afgenomen werd. Kosten waren de voornaamste reden voor het gebruik van enkel rode leds, want RGB kleuren-leds hadden de console onbetaalbaar gemaakt.
De Virtual Boy kreeg als codenaam VR-32 mee in de ontwikeling, vanwege de 32-bits processor die gebruikt werd. Dit was een enorme stap voorwaarts ten opzichte van de 16-bits Super NES en moest de concurrentie aangaan met de 32-bit PlayStation en Sega Saturn.

Geen daverende ontvangst

In 1994 maakte Nintendo’s nieuwe console zijn opwachting in de Shoshinkai Gameshow in Japan. Helaas reageerde de verzamelde pers bijzonder negatief op rood-zwarte graphics die alleen door de bril bekeken konden worden. Het bleek onmogelijk om het effect van de twee schermen over te brengen naar één tv-beeldscherm. Nintendo-topman Hiroshi Yamauchi bleef echter overtuigd dat de console drie miljoen keer zou verkopen van zijn lancering tot maart 1996. Op de dag van de Japanse release bleven de verwachte rijen echter uit. Dit was een situatie die Nintendo niet gewend was bij de release van een nieuwe console.

Ondergang

Kort na de release begonnen consumenten zich te melden bij Nintendo met een diversiteit aan klachten. Veel mensen bleken erg gevoelig voor het effect van diepte, wat misselijkheid veroorzaakte. Daarnaast leidde het spelen op de Virtual Boy tot rugklachten, dit omdat men enigszins gebukt achter het apparaat zat. Alle games werden dan ook uitgerust met een automatische rustfunctie welke je na twintig minuten spelen adviseerde om rust te nemen.
Een andere enorme dooddoener, was Nintendo’s eigen waarschuwing in de handleiding: de Virtual Boy mocht absoluut niet gebruikt worden kinderen onder de acht jaar. Volgens hen zouden de leds schade veroorzaken voor de ontwikkeling van de jonge ogen. Hiermee sloot Nintendo een zeer grote doelgroep voor zijn product af.

In het daarop volgende jaar probeerden winkels het apparaat alsnog kwijt te raken door flinke kortingen erop te geven. Uiteindelijk leidden de tegenvallende verkopen tot het volledig verdwijnen van de Virtual Boy. Na het falen in Japan en de Verenigde Staten, verscheen de console dan ook nooit in Europa.

Dertien jaar later

Was de Virtual Boy dan echt zo slecht? Zelf kende ik de Virtual Boy alleen van een exemplaar van Nintendo’s eigen clubblad uit 1995. Eenmalig besteedde het blad aandacht aan “toekomst van gaming” en vertelde mij dat ik niet lang zou hoeven wachten op mijn eigen Virtual Boy.
Helaas bleek dit iets anders te lopen, maar dertien jaar later heb ik de console dan eindelijk in mijn kast staan. Eindelijk kreeg ik de kans om te zien of dat waar ik al die jaren van droomde echt zo mooi was, of toch de grote flop was waar Nintendo over spreekt.

Een console zoeken die nooit in Europa is verkocht, is nog een hele opgave, uiteindelijk kon ik via eBay een Virtual Boy in doos verkrijgen uit de Verenigde Staten. Het verschepen naar Nederland duurde twee weken, maar het pakket kwam in goede orde aan. Na het geheel in elkaar te hebben gezet, zette ik de console aan en verschenen de eerste rode letters.

Eindelijk ervaren!

Nu had ik mijzelf al geprobeerd in te lezen en plaatjes en video’s te bekijken, maar toch komt wat de Virtual Boy doet totaal niet over op “gewone” media. Het apparaat biedt een apart gevoel van diepte, dat wordt gecreëerd door meerdere diepte-lagen te gebruiken. Het effect lijkt af en toe een beetje op een kijkdoos: je zit met een voorgrond en meerdere achtergronden. Al met al is het zeker verbluffend. De games spelen allemaal op hun eigen manier met het effect van diepte: zo springt Wario van de voorgrond naar de achtergrond en beweeg je je in Mario Tennis in vier directies over het veld.
Gevoelens van misselijkheid kwamen niet over me heen, maar last van mijn nek en rug kreeg ik wel. Dit komt voornamelijk omdat de meegeleverde stand eigenlijk iets te laag is voor de gemiddelde persoon. Om dit op te lossen stelde ik de console dus op mijn eettafel op en verlaagde ik mijn bureaustoel tot de laagste stand. Een meer comfortabele oplossing is liggend op je rug, de console op je gezicht en borst balanceren. Ideaal is het niet, maar er valt mee te leven.

Titels

Veel titels heeft de Virtual Boy in zijn korte bestaan niet kunnen bieden, ook schitterden de grote franchises zoals Zelda en Mario in afwezigheid. In plaats van Mario moest Wario de kar trekken bij de lancering. Wario Land is een uitermate leuke platformer geworden, die zijn eigen stijl erop nahoudt. Mario’s boze alter ego bewees op de Gameboy al niet dezelfde weg in te slaan en deze spelstijl is goed vertaald naar 3D. De wereld ziet erg mooi uit en maakt zoals gezegd slim gebruik van de verschillende niveaus van diepte.

Het zelfde kan worden gezegd voor shoot-‘em-up Vertical Force. Je stapt hier in een vliegtuig dat in klassieke stijl verticaal door de levels vliegt. Hierbij dien je de vijanden om te leggen en powerups te verzamelen. Deze powerups bestaan uit meer lasers, raketten of een schild om schade mee te beperken. Het mooie aan de game is dat de actie zich op twee niveaus bevindt: met één druk op de knop vlieg je lager of hoger. Op deze manier kun je bepaalde zaken ontwijken of de confrontatie juist opzoeken. Aan het eind van elk level bevindt zich een eindbaas, waar je een flinke kluif aan hebt.

Een andere mooie shooter die in dit rijtje zeker niet mag ontbreken, is Red Alarm. Deze game had moeten worden wat Starwing was voor Super Nintendo. Je vliegt met een draadvorm-vliegtuig in volledige 3D door een draadvorm-wereld. Ook hier vernietig je weer de nodige vijanden en pik je powerups op om je toestel sterker te maken.

Niet alle games zijn erg succesvol, maar er zijn zeker nog meer mooie games. Titels als Galactic Pinball, Mario Clash en Panic Bomber zijn absoluut de moeite waard om te proberen.

Zelf kopen?

In Nederland zijn er niet veel Virtual Boys te koop, dus zul je al snel naar buitenlandse sites moeten kijken. Het is belangrijk om goed te letten op een paar zaken:

• De schroef waarmee je de head-unit (de helm) vastdraait, is van nogal broos materiaal gemaakt. In veel gevallen is deze dan ook gebroken of gelijmd.

• Niet alle consoles die worden aangeboden, werken ook, dus lees goed wat er in de advertenties staat.

• De Virtual Boy vreet batterijen: niet alleen moeten er zes in, deze gaan ook niet langer dan paar uur mee. Om de console op de netstroom aan te sluiten heb je niet alleen een AC adapter nodig (de stekker naar het stopcontact), maar ook nog eens de AC Adapter Tap. Deze tap sluit je achter op de controller aan, op de plaats van de batterij-houder. In de VS werden de twee als pakket verkocht, in Japan apart.

• Houd er rekening mee dat het pakket tegen de zes kilo weegt en dus de nodige verzendkosten met zich meebrengt. Als bonus heb je ook nog de kans dat er invoerrechten en –belasting over betaald moet worden.

Spijtig ten onder

Het falen van de Virtual Boy is spijtig, maar begrijpelijk. Er hingen simpelweg te veel nadelen aan het apparaat: de lichamelijk klachten die het veroorzaakte, de vreemde reclame-campagnes en het feit dat het niet toonbaar was zonder het apparaat zelf.
Een ander grappig punt is dat Nintendo de console nog altijd bestempelde als handheld, terwijl de Virtual Boy niet bewogen mocht worden. Later verklaarde men dat hiermee mobiliteit bedoeld werd: de console kon verplaatst worden, wanneer deze uitstond.
Toch biedt de console een unieke ervaring en mag deze niet ontbreken in de collectie van de fanatieke gamer.